Phân biệt giữa giun tim (Dirofilaria immitis) và giun chỉ (Dirofilaria repens)

Dirofilaria immitis (hay còn gọi là giun tim) và Dirofilaria repens (hay còn gọi giun chỉ ký sinh dưới da) đều là những loài giun tròn thuộc họ giun chỉ truyền lây qua muỗi và ấu trùng của chúng có thể được tìm thấy trong máu của vật chủ. Dirofilaria immitis gây ra căn bệnh giun tim nguy hiểm trên chó và có tỷ lệ tử vong cao, tuy nhiên hiếm khi truyền lây sang người. Trong khi đó, có giun chỉ D. repens ký sinh dưới da ít gây nguy hiểm cho chó, tuy nhiên là tác nhân chính gây bệnh giun chỉ ký sinh trong mắt người ghi nhận tại Việt Nam.

Giun tim là loài ký sinh trùng máu nguy hiểm với thú cưng mà các bác sĩ thú y đã được biết đến. Tuy nhiên, hiện nay nhiều bác sĩ thú y nhầm lẫn giữa hai loài ký sinh trùng này, một sai lầm lớn từ góc độ học thuật cần được cập nhật. Trong quá trình sàng lọc, phòng xét nghiệm P-lab có những phát hiện mà các bác sĩ thú y lưu ý về sự khác nhau giữa 2 mầm bệnh này.  Dirofilaria immitis và Dirofilaria repens là hai loài giun khác nhau gây nhiễm trùng ở chó và một số loài động vật khác. 

Thông thường, các bác sĩ thú y sẽ sử dụng phương pháp soi máu tươi dưới kính hiển vi để xác định ấu trùng giun trong máu. Tuy nhiên phương pháp này có độ đặc hiệu thấp do cả hai loài này đều sản sinh ra các vi ấu trùng (microfilariae) và phóng thích vào máu ngoại vi. Việc chẩn đoán phân biệt các vi ấu trùng microfilariae đòi hỏi kinh nghiệm phụ thuộc rất nhiều vào kỹ thuật viên xét nghiệm do hình thành của vi ấu trùng của 2 loài gần như tương đồng nhau. 

Dirofilaria immitis gây bệnh giun tim ở chó.

Dirofilaria repens là tác nhân gây bệnh giun chỉ dưới da ở chó và người.

Cả hai mầm bệnh đều có có nguy cơ lây truyền từ động vật sang người  bởi vector trung gian là muỗi. Cả giun tim D. immitis và giun chỉ D. repens đều có vòng đời phát triển giống nhau nhưng điểm kết thúc khác nhau: D. immitis (tim ở động vật, phổi ở người); D. repens (dưới da).  Ở động vật, D. immitis trưởng thành ký sinh ở tim chó, đe dọa đến tính mạng của con vật. Còn ở người, các ấu trùng D. immitis thường sẽ làm tổ ở phổi, gây ra tình trạng máu đông và các tổn thương “đồng xu” điển hình có thể nhìn thấy trên phim X-quang. Giun tim D. immitis trưởng thành cư trú trong động mạch phổi và đôi khi được tìm thấy ở tim người. 

Gây bệnh trên thú cưng

Ở động vật, nhiễm giun chỉ D. repens có thể không có triệu chứng hoặc biểu hiện phổ biến nhất dưới dạng tổn thương da toàn thân do phản ứng quá mẫn (hypersensitivity) với ấu trùng giun chỉ. Biểu hiện bao gồm ngứa, ban đỏ, hình thành sẩn, rụng tóc thứ phát và bong tróc. Đôi khi quan sát thấy các nốt dưới da chứa giun trưởng thành.

Khi nhiễm giun tim D. immitis, trong giai đoạn đầu của bệnh nhiễm trùng, chó thường không có triệu chứng nhưng chúng tiến triển trong khoảng thời gian từ nhiều tháng đến nhiều năm để biểu hiện bệnh phổi sung huyết và phổi tiến triển mạn tính. Ở giai đoạn này, các dấu hiệu lâm sàng có thể bao gồm ho, không dung nạp vận động, sụt cân và hôn mê. Khi bệnh tiến triển, có thể xảy ra khó thở, thở nhanh, ho ra máu, nhịp tim nhanh, tiếng thổi ở tim, ngất, gan to, cổ trướng và suy thận. Hội chứng Caval (Caval syndrome – CS) với tình trạng tan máu có thể phát triển, tạo thêm các dấu hiệu khó thở, xanh xao, vàng da và tiểu huyết sắc tố.

Nguy cơ lây nhiễm sang người 

Cả hai loài giun chỉ này đều có tiềm năng gây bệnh ở người, nhưng D. repens được cho là có nguy cơ gây bệnh truyền lây sang người nhiều hơn so với D. immitis. Chó đóng vai trò là ổ chứa mầm bệnh cho con người. Ở người, giun di chuyển qua các mô và có thể được tìm thấy trong các tổn thương dạng nốt dưới da, mí mắt và mô quanh ổ mắt, miệng, ngực phụ nữ và bộ phận sinh dục nam. Những nốt này thường bị nhầm lẫn với khối u và cuối cùng có thể được cắt bỏ bằng phẫu thuật.
Giun tim chó Dirofilaria immitis hiếm khi lây nhiễm sang người. Ở người, giun có thể được tìm thấy trong các u hạt ở phổi giống như các tổn thương “giống như đồng xu” trên X quang. Hầu hết các trường hợp được báo cáo ở người đều không có triệu chứng, tuy nhiên trong một số ít trường hợp, ho, đau ngực và ho ra máu có thể xảy ra sau đó. Nhiễm trùng mắt do giun trưởng thành cũng đã được báo cáo.

Nguồn:
1. Laidoudi, Y., Barre‐Cardi, H., Bedjaoui, S., Ayhan, N., Varloud, M., Mediannikov, O., Otranto, D., & Davoust, B. (2021). Dirofilaria immitis and Dirofilaria repens in mosquitoes from Corsica Island, France. Parasites & Vectors, 14(1). https://doi.org/10.1186/s13071-021-04931-y

2. Otranto, D., Gabrielli, S., Cascio, A., Manoj, R. R. S., Bezerra‐Santos, M. A., Benelli, G., Brianti, E., Latrofa, M. S., & Otranto, D. (2021). Zoonotic Dirofilaria immitis and Dirofilaria repens infection in humans and an integrative approach to the diagnosis. Acta Tropica, 223, 106083. https://doi.org/10.1016/j.actatropica.2021.106083

3. Genchi, M., Rinaldi, L., Venco, L., Cringoli, G., Vismarra, A., & Kramer, L. (2019). Dirofilaria immitis and D. repens in dog and cat: A questionnaire study in Italy. Veterinary Parasitology, 267, 26–31. https://doi.org/10.1016/j.vetpar.2019.01.014

4. Laidoudi, Y., Barre‐Cardi, H., Bedjaoui, S., Ayhan, N., Varloud, M., Mediannikov, O., Otranto, D., & Davoust, B. (2021b). Dirofilaria immitis and Dirofilaria repens in mosquitoes from Corsica Island, France. Parasites & Vectors, 14(1). https://doi.org/10.1186/s13071-021-04931-y

5. CDC – DPDX – Dirofilariasis. (n.d.). https://www.cdc.gov/dpdx/dirofilariasis/index.html

6. Subcutaneous dirofilaria – troccap. (2022, April 4). Troccap. https://www.troccap.com/canine-guidelines/other-systems/subcutaneous-dirofilariosis/#:~:text=Dirofilaria%20repens%20is%20a%20filarial,Dirofilaria%20repens%20is%20zoonotic.

7. Heartworm – Troccap. (2022, April 4). Troccap. https://www.troccap.com/canine-guidelines/other-systems/heartworm/#:~:text=Dirofilaria%20immitis%20(heartworm)%20is%20a,rarely%20causes%20illness%20in%20people.